Bewind, curatele en mentorschap

Kantonrechter kan verschillende maatregelen nemen

Als je zelf niets regelt, kan een kantonrechter op verzoek van een betrokkene beslissen of je nog wilsbekwaam bent. Als de rechter vindt dat je wilsonbekwaam bent, zijn verschillende maatregelen mogelijk. De rechter:

• plaatst je onder bewind en benoemt een bewindvoerder
• plaatst je onder curatele en benoemt een curator
• benoemt een mentor

Wie dat wordt, is afhankelijk van wat de rechter nodig vindt. Daar heb je zelf geen invloed meer op. Ook als je getrouwd bent en je partner wilsbekwaam is, zal de rechter een bewindvoerder benoemen. Dat kan de partner zijn, maar dat hoeft niet altijd.

De rechter plaatst je onder bewind

Kun je door je lichamelijke en/of geestelijke toestand tijdelijk of blijvend je geldzaken niet meer goed regelen? Dan plaatst de kantonrechter je onder bewind. Bij bewind wordt je vermogen beschermd. Je mag niet meer zelf bepalen wat je met je hiermee doet. De rechter benoemt een bewindvoerder die de beslissingen (zoveel mogelijk) met jou neemt. 

Er zijn grenzen aan wat de bewindvoerder mag. Zo moet je toestemming geven voor de verkoop of schenking van goederen en bij uitgaven boven de 2.000 euro. Kun je die toestemming niet meer geven, dan is een machtiging van de kantonrechter nodig. Die toestemming is ook nodig als je partner de bewindvoerder is. De bewindvoerder moet jaarlijks de financiële stukken aan de rechter laten zien.

De rechter plaatst je onder curatele

De rechter kan een curator benoemen als je niet meer in staat bent je eigen financiële en andere persoonlijke belangen te behartigen. Curatele is een zwaarder middel dan bewind. Bij curatele worden je persoonlijke belangen én je vermogen beschermd. Je bent vanaf dan ‘handelingsonbekwaam’ en mag alleen met toestemming van de curator rechtshandelingen verrichten.

De rechter benoemt een mentor

Als je zelf niet (meer) goed in staat bent om je persoonlijke belangen in de gaten te houden, kan een naast familielid of wettelijk vertegenwoordiger dat voor je doen. Is er geen naaste familie dan kan een arts een kantonrechter vragen om een mentor te benoemen. Het gaat met name om beslissingen die moeten worden genomen over verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding. De mentor neemt dan, zoveel mogelijk samen met de betrokken persoon, de beslissing. Bijvoorbeeld over de keuze tussen wel of niet zelfstandig blijven wonen of als het gaat om een medische behandeling.

Brochure over curatele, bewind en mentoschap

De Rijksoverheid biedt een brochure over curatele, bewind en mentorschap aan. Hierin lees je wanneer deze maatregelen kunnen worden genomen. 

Centraal Levenstestamentenregister

Alleen (kandidaat-)notarissen hebben toegang

Uitsluitend (kandidaat-)notarissen kunnen online in het CLTR kijken of iemand een levenstestament heeft. Wil je weten of iemand een levenstestament heeft? Neem dan contact op met een notaris.

CLTR weet niets van de inhoud

In het CLTR staat wie, wanneer en bij welke notaris een levenstestament heeft opgemaakt. Het CLTR legt niet vast wat er in het levenstestament staat. Wil je de inhoud weten? Neem dan contact op met de notaris die het levenstestament heeft opgemaakt, of met een andere notaris. Maar let op: de notaris vertelt alleen aan direct belanghebbenden wat er in het levenstestament geregeld is. Je komt dus niets te weten als je geen direct belanghebbende bent.

Ik heb een vraag

In Nederland kun je (met een Nederlands mobiel nummer) bellen naar 0900 114 4 114. Het CLTR is op werkdagen bereikbaar van 9:00 tot 12:00 uur, en van 13:30 tot 16:00 uur. Je betaalt €0,25 per minuut. Gesprekken duren meestal een paar minuten. Je betaalt in totaal nooit meer dan €12,50 voor een gesprek. Op het gebruik van het 0900-nummer van het CTR zijn de Algemene Voorwaarden voor levering van betaalde informatiediensten van toepassing, opgesteld door de NVI-Branchevereniging Betaalde Content.

Wil je contact opnemen vanuit het buitenland? Stuur dan een e-mail naar: cltr@knb.nl

Het CLTR gaat zorgvuldig om met je persoonsgegevens. Meer hierover lees je in de CLTR privacyverklaring (pdf).

Centraal Levenstestamentenregister

Alleen (kandidaat-)notarissen hebben toegang

Uitsluitend (kandidaat-)notarissen kunnen online in het CLTR kijken of iemand een levenstestament heeft. Wil je weten of iemand een levenstestament heeft? Neem dan contact op met een notaris.

CLTR weet niets van de inhoud

In het CLTR staat wie, wanneer en bij welke notaris een levenstestament heeft opgemaakt. Het CLTR legt niet vast wat er in het levenstestament staat. Wil je de inhoud weten? Neem dan contact op met de notaris die het levenstestament heeft opgemaakt, of met een andere notaris. Maar let op: de notaris vertelt alleen aan direct belanghebbenden wat er in het levenstestament geregeld is. Je komt dus niets te weten als je geen direct belanghebbende bent.

Ik heb een vraag

In Nederland kun je (met een Nederlands mobiel nummer) bellen naar 0900 114 4 114. Het CLTR is op werkdagen bereikbaar van 9:00 tot 12:00 uur, en van 13:30 tot 16:00 uur. Je betaalt €0,25 per minuut. Gesprekken duren meestal een paar minuten. Je betaalt in totaal nooit meer dan €12,50 voor een gesprek. Op het gebruik van het 0900-nummer van het CTR zijn de Algemene Voorwaarden voor levering van betaalde informatiediensten van toepassing, opgesteld door de NVI-Branchevereniging Betaalde Content.

Wil je contact opnemen vanuit het buitenland? Stuur dan een e-mail naar: cltr@knb.nl

Het CLTR gaat zorgvuldig om met je persoonsgegevens. Meer hierover lees je in de CLTR privacyverklaring (pdf).

Stappenplan levenstestament

Je wilt een levenstestament: hoe nu verder?

Voordat je naar de notaris gaat, is het goed om eerst zelf na te denken voor welke situaties je iets wilt regelen. Wie je wilt vragen om dit namens jou te doen, de vertegenwoordiger. En denk na wat je over toezicht en overleg met de vertegenwoordiger wilt afspreken.

De keuzes en wensen zijn persoonlijk en afhankelijk van je eigen levenssituatie, wensen en behoeften. Dat heeft een zakelijk kant: wat is nodig? Maar ook een sociale kant: wat vind jij belangrijk in het leven?

Stap 1 Bedenk wat je wilt regelen

In een levenstestament leg je keuzes en wensen vast voor je eigen toekomst. Wat wil je bijvoorbeeld regelen?

1. Financiële en zakelijke belangen.
2. De keuze om wel of geen medische behandeling te ondergaan of om te worden gereanimeerd
3. Persoonlijke wensen.

De notaris biedt rechtsbescherming en geeft voorlichting over jouw rechtspositie. Lees meer
Bespreek medische wensen met je eigen arts en geef aan wie als vertegenwoordiger is aangewezen. Bekijk de toelichting
Zijn er wijzigingen in de wilsverklaringen of verander je van mening over de medische wensen, bespreek dit dan met de huisarts of behandelend arts. Hiervoor hoef je het levenstestament niet aan te laten passen bij de notaris.

Stap 2. Benoemen vertegenwoordiger

In een levenstestament wijs je een vertegenwoordiger aan die namens jou mag handelen. Je geeft hierin ook aanwijzingen voor de vertegenwoordiger. Dat kunnen beperkte of heel uitgebreide aanwijzingen zijn. Denk ook aan een mogelijke opvolger als je vertegenwoordiger zijn taak niet meer kan doen. Je kunt één persoon kiezen die alles regelt, of je benoemt iemand voor financiële zaken en een ander voor medische of persoonlijke zaken. Houd er wel rekening mee dat zowel banken als artsen maar één contactpersoon willen. 

Mensen die getrouwd zijn of samenwonen, wijzen vaak elkaar aan, of één van hun kinderen. Maar dat hoeft niet. Je kunt iedereen vragen: een goede vriend of de buurman. Het is vooral belangrijk dat je iemand aanwijst die je vertrouwt.

Lastige situaties binnen de familie

Kies je voor één van je kinderen als vertegenwoordiger? Dan kan dat zorgen voor lastige situaties.

Stap 3 Benoem je een toezichthouder?

Je kunt in het levenstestament afspraken maken over wie op welke manier toezicht houdt op de werkzaamheden van de vertegenwoordiger. Toezicht klinkt wat zwaar. Het gaat eigenlijk om regelmatig overleg tussen de toezichthouder en de andere naasten of kinderen. Zo is iedereen betrokken bij de uitvoering van het levenstestament én het verkleint ook nog eens de kans op financieel misbruik.

Hoe kan toezicht en afstemming binnen de familie eruitzien? Lees een voorbeeld uit de praktijk

Taken toezichthouder

In het levenstestament kun je de toezichthouder de volgende taken geven:

• Letten op onverwachte of hoge uitgaven.
• Controleren of de vertegenwoordiger voldoende rekening houdt met de wensen in het levenstestament. Denk aan het inkopen van zorg. 
• Andere naasten informeren. 

Je kunt een ander kind, een bekende of een professional benoemen tot toezichthouder. De notaris vertelt je er graag meer over.

Stap 4 Naar de notaris

Maak een afspraak bij de notaris en neem de ingevulde checklist levenstestament mee of eigen aantekeningen waarin staat wat je wilt regelen. 

De notaris controleert of je wilsbekwaam bent op het moment van vastleggen en ondertekenen van de notariële akte. Zo kan hierover achteraf geen discussie ontstaan.

Levenstestament inschrijven bij CLTR

De notaris kan je levenstestament of volmacht inschrijven bij het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Daarvoor moet je toestemming geven. Voor de inschrijving betaal je een bedrag aan het CLTR.

Meer over het Centraal Levenstestamentenregister

Afschriften van de akte

De notaris bewaart de akte en geeft een of meer afschriften (officiële kopieën van het levenstestament) mee. Bedenk wie een afschrift krijgt. Denk aan de vertegenwoordiger(s), de bank (alleen het financiële deel) en je huisarts of behandelend arts (alleen het medische deel). 

Het is belangrijk dat je mensen in de directe omgeving informeert over het levenstestament en de regelingen daarin. Zo weten zij wat er is geregeld en wie je daarvoor hebt aangewezen. Dit kan onduidelijkheid en teleurstellingen voorkomen.

Staan in je levenstestament medische wilsverklaringen? Maak dan een aparte afspraak met je (huis)arts om je wensen te bespreken. Neem een kopie van het medische deel van het levenstestament mee.

Stappenplan levenstestament

Je wilt een levenstestament: hoe nu verder?

Voordat je naar de notaris gaat, is het goed om eerst zelf na te denken voor welke situaties je iets wilt regelen. Wie je wilt vragen om dit namens jou te doen, de vertegenwoordiger. En denk na wat je over toezicht en overleg met de vertegenwoordiger wilt afspreken.

De keuzes en wensen zijn persoonlijk en afhankelijk van je eigen levenssituatie, wensen en behoeften. Dat heeft een zakelijk kant: wat is nodig? Maar ook een sociale kant: wat vind jij belangrijk in het leven?

Stap 1 Bedenk wat je wilt regelen

In een levenstestament leg je keuzes en wensen vast voor je eigen toekomst. Wat wil je bijvoorbeeld regelen?

1. Financiële en zakelijke belangen.
2. De keuze om wel of geen medische behandeling te ondergaan of om te worden gereanimeerd
3. Persoonlijke wensen.

De notaris biedt rechtsbescherming en geeft voorlichting over jouw rechtspositie. Lees meer
Bespreek medische wensen met je eigen arts en geef aan wie als vertegenwoordiger is aangewezen. Bekijk de toelichting
Zijn er wijzigingen in de wilsverklaringen of verander je van mening over de medische wensen, bespreek dit dan met de huisarts of behandelend arts. Hiervoor hoef je het levenstestament niet aan te laten passen bij de notaris.

Stap 2. Benoemen vertegenwoordiger

In een levenstestament wijs je een vertegenwoordiger aan die namens jou mag handelen. Je geeft hierin ook aanwijzingen voor de vertegenwoordiger. Dat kunnen beperkte of heel uitgebreide aanwijzingen zijn. Denk ook aan een mogelijke opvolger als je vertegenwoordiger zijn taak niet meer kan doen. Je kunt één persoon kiezen die alles regelt, of je benoemt iemand voor financiële zaken en een ander voor medische of persoonlijke zaken. Houd er wel rekening mee dat zowel banken als artsen maar één contactpersoon willen. 

Mensen die getrouwd zijn of samenwonen, wijzen vaak elkaar aan, of één van hun kinderen. Maar dat hoeft niet. Je kunt iedereen vragen: een goede vriend of de buurman. Het is vooral belangrijk dat je iemand aanwijst die je vertrouwt.

Lastige situaties binnen de familie

Kies je voor één van je kinderen als vertegenwoordiger? Dan kan dat zorgen voor lastige situaties.

Stap 3 Benoem je een toezichthouder?

Je kunt in het levenstestament afspraken maken over wie op welke manier toezicht houdt op de werkzaamheden van de vertegenwoordiger. Toezicht klinkt wat zwaar. Het gaat eigenlijk om regelmatig overleg tussen de toezichthouder en de andere naasten of kinderen. Zo is iedereen betrokken bij de uitvoering van het levenstestament én het verkleint ook nog eens de kans op financieel misbruik.

Hoe kan toezicht en afstemming binnen de familie eruitzien? Lees een voorbeeld uit de praktijk

Taken toezichthouder

In het levenstestament kun je de toezichthouder de volgende taken geven:

• Letten op onverwachte of hoge uitgaven.
• Controleren of de vertegenwoordiger voldoende rekening houdt met de wensen in het levenstestament. Denk aan het inkopen van zorg. 
• Andere naasten informeren. 

Je kunt een ander kind, een bekende of een professional benoemen tot toezichthouder. De notaris vertelt je er graag meer over.

Stap 4 Naar de notaris

Maak een afspraak bij de notaris en neem de ingevulde checklist levenstestament mee of eigen aantekeningen waarin staat wat je wilt regelen. 

De notaris controleert of je wilsbekwaam bent op het moment van vastleggen en ondertekenen van de notariële akte. Zo kan hierover achteraf geen discussie ontstaan.

Levenstestament inschrijven bij CLTR

De notaris kan je levenstestament of volmacht inschrijven bij het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Daarvoor moet je toestemming geven. Voor de inschrijving betaal je een bedrag aan het CLTR.

Meer over het Centraal Levenstestamentenregister

Afschriften van de akte

De notaris bewaart de akte en geeft een of meer afschriften (officiële kopieën van het levenstestament) mee. Bedenk wie een afschrift krijgt. Denk aan de vertegenwoordiger(s), de bank (alleen het financiële deel) en je huisarts of behandelend arts (alleen het medische deel). 

Het is belangrijk dat je mensen in de directe omgeving informeert over het levenstestament en de regelingen daarin. Zo weten zij wat er is geregeld en wie je daarvoor hebt aangewezen. Dit kan onduidelijkheid en teleurstellingen voorkomen.

Staan in je levenstestament medische wilsverklaringen? Maak dan een aparte afspraak met je (huis)arts om je wensen te bespreken. Neem een kopie van het medische deel van het levenstestament mee.

Tips voor financiële bescherming

Veilig financieel ouder worden

Onderzoek laat zien dat alleenstaande vrouwen boven 80 jaar een grotere kans lopen om slachtoffer te worden van financieel misbruik of uitbuiting. De belangrijkste reden is onwetendheid: onbekendheid met geldzaken, moeite met online betalingen en pinautomaten.

Het ministerie van VWS heeft sinds 2012 diverse programma’s opgezet om het financieel misbruik onder oudere en kwetsbare mensen te signaleren, bespreekbaar te maken, aan te pakken en te voorkomen. Notarissen maken zich hiervoor op zowel landelijk als lokaal niveau sterk samen met onder meer Veilig Thuis, seniorenorganisaties, banken, bewindvoerders en mentoren.

Meer informatie over: Lokale allianties Wat is financieel misbruik van ouderen?

Levenstestament maakt misbruik lastig

Met een levenstestament is financieel misbruik niet helemaal uit te sluiten, maar het verkleint wel de kans. In het levenstestament staat duidelijk vermeld wie welke bevoegdheden heeft.

Praktische tips

Nog geen levenstestament? Dan hierbij wat praktische tips:

Tip 1 Aparte leefgeldrekening

Neem een aparte huishoud- of leefgeldrekening naast je eigen bankrekening. Naar deze rekening wordt maandelijks een bepaald bedrag overgemaakt, dat bijvoorbeeld door de mantelzorger gebruikt kan worden voor de boodschappen. Een hoger bedrag opnemen is niet mogelijk.

Tip 2 Meekijkrechten

Vraag de bank om iemand ‘meekijk-rechten’ op je bankrekening te geven. Degene die meekijkt, kan dan in de gaten houden of er geen misbruik wordt gemaakt.

Tip 3 En/of rekening alleen met partner

Neem alleen een en/of-bankrekening met je partner. Kies je voor iemand anders? Dan kan diegene zonder jouw toestemming of medeweten geld opnemen van zowel de bankrekening als de bijhorende spaarrekening. Bij misbruik kan de bank hier niets tegen doen. Je heeft immers zelf bepaald om samen met die ander een rekening te openen en hiervoor getekend.

Vertegenwoordiger

Gevraagd als vertegenwoordiger

Iemand uit je directe omgeving gaat lichamelijk en/of geestelijk achteruit. Je bent door diegene gevraagd om als vertegenwoordiger op te treden voor financiële zaken, het nemen van medische beslissingen, het uitvoeren van persoonlijke wensen of een combinatie hiervan. Dat is een belangrijke rol en misschien ook eervol. Zeg niet meteen ‘ja’ maar denk er goed over na.

Waar zeg je ‘ja’ tegen?

Misschien voel je je verantwoordelijk en vind je dat je ‘ja’ moet zeggen op de vraag of je vertegenwoordiger wilt worden. En helemaal als je mantelzorger van diegene bent. Maar ga eerst na voor welke taken je wordt gevraagd en wat er van je wordt verwacht. Praat hierover samen met degene die jou wil benoemen tot vertegenwoordiger.

Bij medische zaken kan het van belang zijn dat de wensen van diegene overeenkomen met je eigen denkbeelden. Als het gaat om financiële administratie en belastingzaken kun je je afvragen of je dit wel wilt en kunt doen. Een andere vraag is of je voldoende tijd hebt om deze taken uit te voeren.

Het is ook mogelijk dat er meer vertegenwoordigers worden benoemd, bijvoorbeeld een voor de financiën en een voor de medische wensen. Dan is het goed om vooraf afspraken te maken over de rolverdeling.

Nadat je alles hebt besproken, kun je inschatten of je wel de juiste persoon bent voor de gevraagde taak.

Je gaat het doen, en dan?

Nadat je ja hebt gezegd, word je in het levenstestament aangewezen als vertegenwoordiger. Alle afspraken worden vastgelegd in een levenstestament of volmacht. Een vertegenwoordiger wordt in de akte gevolmachtigde genoemd. Wanneer iemand wilsonbekwaam is, mag je handelen namens diegene die je de volmacht heeft gegeven.

Acties

• Lees goed wat het betekent om vertegenwoordiger te worden.
• Bespreek de wensen en ideeën met degene die je heeft gevraagd.
• Ga na of die rol bij je past en of je er tijd voor hebt.

Wilsbekwaamheid en dementie

Wanneer toetst notaris wilsbekwaamheid?

De notaris toetst bij iedere rechtshandeling en overeenkomst of iemand wilsbekwaam is. Denk aan het (ver)kopen van een huis, het opstellen van huwelijkse voorwaarden of het afsluiten van een testament of levenstestament. Blijkt achteraf dat je wilsonbekwaam bent op het moment dat de notaris een akte heeft vastgelegd? Dan is de akte niet geldig.

Vaststellen wilsonbekwaamheid

De notaris kan op verschillende manieren nagaan of je wilsbekwaam bent. Hij checkt of je de gestelde vragen begrijpt. Hij vraagt of je in eigen woorden kunt vertellen wat je wilt regelen en waarom. Soms is het lastig vaststellen of iemand wilsonbekwaam is. En hoe je reageert op de vragen is ook afhankelijk van de situatie op dat moment. Zo kun je door rouw, ziekte of medicijngebruik tijdelijk wilsonbekwaam zijn. Bij twijfel kan de notaris de hulp inroepen van een gespecialiseerde en onafhankelijke arts, bijvoorbeeld een VIA-arts. Dat kan alleen met je toestemming.

Bij dementie niet meteen wilsonbekwaam

Met een diagnose dementie ben je nog niet meteen wilsonbekwaam. Zeker bij beginnende dementie is dat niet het geval. Maar de bekwaamheid om zelfstandig beslissingen te nemen gaat wel in stapjes achteruit. Rekenen en omgaan met geld wordt bijvoorbeeld lastiger. Of opkomen voor je eigen belangen.

Je kunt voor de ene beslissing wel wilsonbekwaam zijn, maar voor een andere niet. Zo kun je wilsonbekwaam zijn om een testament te laten opstellen of wijzigen, maar kun je nog wel bepalen welk verpleeghuis je voorkeur heeft of wat je vanavond wilt eten.

Let op! Is beginnende dementie bij je vastgesteld? Vertel dat dan bij je bezoek aan de notaris.

Meer weten over wilsbekwaamheid bij dementie? Ga naar dementie.nl, het platform voor mantelzorgers en partners van mensen met dementie.

Naar de rechter als je niets regelt

Ben jij of een naaste wilsonbekwaam bevonden en is er geen levenstestament of volmacht? Dan bepaalt de kantonrechter wie de wettelijk vertegenwoordiger wordt. De rechter benoemt vervolgens een bewindvoerder of curator. Die wordt dan verantwoordelijk voor je financiële zaken. Voor medische zaken kan je partner of naaste familie je bijstaan. Dit zijn de wettelijke vertegenwoordigers. Is er geen vertegenwoordiger te vinden, dan kan de rechter een mentor aanstellen.

Lees meer over de rol van de bewindvoerder, curator en mentor